پارچه

پارچه سطحی منعطف و دارای نرمش است که از تار و پودی از نخ ها یا الیاف گیاهی یا حیوانی با عنوان (الیاف طبیعی) یا  مصنوعی تشکیل شده‌است؛ که چینش قرارگیری نخ ها یا الیاف در کنار یکدیگر سازه پارچه و خصوصیات پارچه اعم از شکل و ضخامت و غیره را به وجود می آورد

روش های تولید پارچه

روش های تولید پارچه در زیر آمده است .

  • ۱. روش‌های بافت تاریپودی
  • ۲. روشهای بی بافت
  • ۳. گره زدن

پارچه ها از لحاظ مواد اولیه ای که در تولید آنها بکار می رود شامل انواع مختلفی هستند مانند ابریشمی، پشمی، نخی(پنبه ای) و غیره در بازار به بخشی از آنجا که پارچه فروش ها در آن جا فعالیت خرید و فروش را دارند بازار بزازها گفته می شود.واژه بزاز یک واژه قدیمی و کهن است که به معنی پارچه فروش می باشد. اولین بار پارچه پنبه ای حدود یکهزار و نهصد سال پیش از میلاد مسیح توسط یکی از تمدنهای آسیای جنوبی به نام تمدن دره سند بافته شد.

پارچه

تاریخچه بافت پارچه در ایران

نتیجه پژوهش های محققان حاکی از آن است که در ۱۰۰ سال اخیر، مردم ایران زمین در خط مقدم کسانی بوده اند که به کار بافتن و تولید پارچه پرداخته اند. می توان به این مهم اشاره کرد که کسانی که در دوره کهن ایران زمین در عصر حجر (سنگی) میانین در این منطقه سکونت داشتند با حرفه پارچه بافی آشنا بوده اند. پروفسور کارلتون کن که برای اداره کل باستان شناسی کار می کرد، حین پژوهش و کاوش هایی در سال ۱۳۲۸ هجری شمسی تا ۱۳۲۹  هجری شمسی در غاری به نام غار کمربند در نزدیکی دریای کاسپین(خزر)،نمونه پارچه هایی به دست آورد که اثبات می کرد، اقوام ایرانی از شروع غارنشینی، پشم گوسفند و بز را به صورت پارچه می بافتند. نتایج حاصل از آزمایش های صورت گرفته با کربن چهارده بر روی پارچه های مورد نظر حاکی از آن بود که قدمت آن پارچه ها به شش هزار و پانصد سال قبل از میلاد مسیح می رسد. تجهیزات بافندگی ای که در حفاری های مختلف به دست آمده است وجود کارگاه های بافندگی پارچه در ایران کهن را اثبات می کنند. باستان شناسانی همچون پروفسور رومن گیرشمن و  فیلیس آکرمن تایید می کنند که عمر این تجهیزات بافندگی (مثل دوک) با نخستین آثار سکونت انسان در فلات ایران زمین تطابق دارد.

بازار پارچه

درعصر تمدن شوش باستان چهار هزار و پانصد سال قبل از میلاد مسیح حرفه بافندگی پارچه با توجه به ظرافت پارچه راه رشد و بلوغ را پشت سر گذاشته است . از عهد شوش یک تیغه مسی بدست آمده است که اثر املاح و رسوبات فلز مس بر روی پارچه ای که تیغه در آن پیچیده شده بود کاملا هویداست . این مهم وجود پارچه بافی در تمدن شوش باستان را اثبات می کند . هم اکنون قسمتهایی از پارچه مورد نظر در موزه لوور فرانسه موجود است . نوشته های گزنفون فیلسوف و مورخ یونانی حاکی از آن است که در دوره مادها و در منطقه آذربایجان پارچه هایی زیباتر و بهتر از گذشته بافته می شده است بطوری که کوروش هخامنشی تحت تاثیر زیبایی لباس قوم ماد قرار گرفت و نزدیکان خود را به پوشیدن لباسهای این چنین ترغیب نمود . شاهان در دوره  هخامنشی به داشتن لباسهای زیبا و فاخر شهرت داشتند.نساجی ایران زمین در منطقه آذربایجان و همچنین در دوره سلسه هخامنشی در زمینه پارچه های پشمی نرم ، پشمی لطیف و پارچه های ابریشمی شهرت داشت.

بافت پارچه توسط ماشین بافت نساجی

 

 

یکی از دلایلی که نشان دهنده پیشرفت صنعت پارچه در زمان هخامنشان می باشد این است که برحسب نوشته های هرودوت و پلوتارک اسکندر با داشتن تعصب یونای گری از زمان ورودش به ایران تا زمانی مرگش از لباس های زربافت ایران استفاده می نمود.پلوتارک و دبودور نوشته اند که پارچه های زری که تارهای آن را طلا و نقره و مخمل تشکیل میداده،پارچه های پشمی و پارچه های کتانی ایرانی در دوره هخامنشیان دارای کیفیت بالایی بودند.

پس از دوره هخامنشیان به مدت ۵ قرن علاوه بر صنایع و هنرها صنعت بافندگی نیز پیشرفتی چندانی نداشت. که دو عامل باعث این امر شد یکی نفوذ تمدن و سلیقه یونانی ها در دوران سلوکی ها و دوم روحیه جنگجویی و جهانگردی پادشاهان اشکانی بود که باعث می شد پادشاهان از پرداختن به توصعه صنعت فارغ می کرد.در دوره اشکانیان به جز چند تکه پارچه ابریشمی به همراه قطعه پارچه های بافته شده در چیناثری در دست نیست.

دوره ساسانی به گفته بسیاری از پژوهشگران و مورخان یکی از شاخص ترین و درخشان ترین دوره ها از نظر بافندگی محسوب می شود. مسعودی در کتاب مروج‌الذهب می‌نویسد: «نیمی از شوکت و عظمت این دوره را باید در توسعهٔ صنایع از جمله صنعت بافندگی جستجو کرد.» بافته های این دوره به مقدار زیادی در موزه ها و کلیساهای غربیان در معرض نمایش می باشند. دکتر محمد حسن زکی در کتاب صنایع ایران بعد از اسلام  می‌گوید: «در این دوره، بافندگی ایران به اوج عظمت، ترقی و رونق خود رسید

پارچه ترمه

از دوره سلاجقه حدود ۵۰ تکه پارچه باقی مانده است که اوج هنر در آن ها دیده می شود. پیچیده‌ترین و ظریف‌ترین نقشه‌ها در این دوره بافته می شد.نوع بافت در دوره سلجوقیان شطرنجی یک در میان و دولا رایج تر بود.

روفسور پوپ در کتاب شاهکارهای هنر ایران نابسامانی ها و عقب‌ماندگی‌های سال‌های استیلای مغول بر ایران در زمینه نساجی  را شناسایی می کند . برداشت او این چنین است:

  • ۱. تسلط مغول ها  با آنکه ابتدا در سفال سازی و  فلزکاری تاثیر مهمی نداشت، اما توانست طراحی پارچه را به کلی تغییر دهد.
  • ۲. نقش های پارچه ای اعم از ترکیب ها و تصاویر که پیش از اسلام رواج داشتند به کلی از بین رفت.
  • ۳. رنگ روشن و سفید که برای زمینه های طرح ها انتخاب می شد تا طرح و شکل را برجسته تر جلوه دهد از کاربرد افتاد.
  • ۴. رنگ های تند و تیره برای زمینه مورد استفاده قرار گرفت.
  • ۵. سبک پارچه ها کم و بیش یکنواخت بود،اصل و منشا طرح های این دوره مشخص نیست.
  • ۶. سبک چینی و مغولی که توام با خشونت بود در پارچه بافی تاثیر گذاشت.
  • ۷. در دوره تیموریان پارچه بافان را از شهرهای مختلف جمع آوری کردند و آنها را برای به شهر سمرقند فرستادند. آنچه که به دستور و سلیقه تیموریان اجرا شد نمی توانست گامی به سوی پیشرفت تلقی گردد.
  • ۸. دوره صفویان اوج شکوه و سربلندی هنر و تمدن ایرانیان تلقی می گردد. که پس از اسلام مانند آن نبوده است . بر اثر حمایت شاهان صفوی از هنرمندان موفقیتهای چشمگیری در زمینه پارچه بافی حاصل شد.
  • ۹.سقوط صفویان به دست افغانها،چراغ هنر ایران زمین را رو به خاموشی کشاند.
  • ۱۰. افشاریه و زندیه و قاجاریان نیز کار چشمگیری برای نجات آن انجام ندادند.
  • شاید بتوان گفت دوره قاجاریه یکی از دردآورترین دوران در تاریخ ایران زمین در زمینه صنعت نساجی ،بافندگی ، تولید پارچه های دستی و سنتی است
  • ۱۱. در دوره قاجاریان کارخانه های پارچه بافی اروپا با نهضت همه جانبه ای روبرو شدند.با رضایت پادشاهان پارچه های روسی به صورت بی رویه و ارزان وارد کشور شد.
  • ۱۲. در دوره قاجاریان صنعتگران و هنرمندان که با عدم حمایت روبرو شدند و برای فروش دست از کار کشیدند در نتیجه این هنر چند هزار ساله را به دست فراموشی سپردند.
ماشین گلدوزی پارچه

انواع پارچه

پارچه هایی که در بازار سنتی ایران خرید و فروش می شوند :

  • پارچه زربافت : پارچه زربافت کاشان و زربافت یزد
  • پارچه چیت :جنس این پارچه از پنبه و بیشتر منقش به گل های کوچک و بزرگ بود
  • پارچه چلوار:جنس این پارچه پنبه ای آهار دار به رنگ سفید است و از آن برای تولید پیراهن،زیرپوش،ملحفه و رو بالشتی استفاده می گردد
  • پارچه کرباس:جنس این پارچه پنبه ای سفید رنگ با بافت درشت است غالبا برای جامه زنان و مردان روستایی و کفن به کار می رود.
  • پارچه متقال:جنس این پارچه پنبه ای و سفید رنگ است شبیه به کرباس است اما از آن لطیف تر است.
  • پارچه کتان:جنس این پارچه از الیاف ساقه کتان است.کتان گیاه علفی است و برگهای سبز مات و ساقه متشکل از الیاف نرم و بلند دارد.
  • پارچه مخمل:جنس این پارچه نخی یا ابریشمی است،یک طرف آن صاف و طرف دیگر دارای پرزهای لطیف و نزدیک به هم است مانند مخمل کاشان
  • پارچه حریر:جنس این پارچه ابریشمی نازک است.
  • پارچه ململ:جنس این پارچه نخی لطیف است.
  • پارچه ماهوت:جنس این پارچه از پشم است.این پارچه نرم،کمی براق با سطحی پرزدار می باشد.
  • پارچه کریشه: این پارچه وزن سبکی دارد. از جنس نخ با گل های برجسته است.
  • پارچه ماهوت:پارچه ای ضخیم،تمام پشم،نرم،کمی براق با سطح پرزدار است.
  • پارچه کلوکه:پارچه ای از جنس نخ است که برای چادر مشکی بکار می رود.
  • پارچه کرپدوشین:پارچه ای از خانواده کرپ است که با الیاف ابریشمی خام بافته می شده است.
  • پارچه آغبانو:پارچه ای از جنس پنبه است که بیشتر برای چادر و روسری به مصرف می رسید.
  • پارچه گاباردین:پارچه ای مرغوب و انگلیسی است که بیشتر به مصرف کت و شلوار مردانه می رسد.
  • پارچه دبیت:پارچه ای از جنس نخ است که برای آستر لباس و رویه لحاف استفاده می شد.
  • پارچه بورسا: بروسا یکی از بنادر معروف ترکیه است که محصولات ابریشم آن در جهان شهرت دارد.
  • شال های کشمیر:این شال به تقلید از شال کشمیر با پشم شتر در استان کرمان بافته می شد.
  • پارچه تریکو: پارچه ای از جنس پنبه با خلوص متفاوت می باشد و برای تولید تیشرت استفاده می شود.
  • پارچه ریون: جنس این پارچه از الیاف نخ مصنوعی است و برای تولید لباس های زنانه استفاده می شود.
  • پارچه دیور: جنس این پارچه از نخ پلی استر است و برای تولید لباسهای گوناگون بکار برده می شود.
  • پارچه فاستونی:این پارچه از جنس پشم می باشد و مناسب کت و شلوار هست.
  • پارچه ترمه:جنس این پارچه از الیاف لطیف که از صنایع دستی نساجی ایران است.
  • پارچه‌های زری دوزی شدهٔ اصفهان
  • پارچه قدک نخی قزوین
  • عبای لار
  • پارچه بادیس
  • پارچه جین
  • پارچه ساتن
  • پارچه پاتیست
  • پارچه کرپ ژرژت
  • پارچه موسلین
  • پارچه ژرسه
  • پارچه دنیم
  • پارچه پوپلین
  • پارچه حوله ای

 

پارچه

 

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *